Bezpłatna pomoc prawna

Znowelizowana została ustawa o darmowej pomocy prawnej. Od 1 stycznia przyszłego roku uprawnionym do otrzymania bezpłatnej pomocy prawnej będzie każdy, kto nie będzie w stanie ponieść kosztów za odpłatne usługi prawnicze oraz złoży stosowne oświadczenie. Nowości dotyczą też prowadzenia przez powiaty samorządowe listy jednostek, które świadczą taką pomoc oraz organizowania przez nie konkursów na udzielanie bezpłatnej pomocy prawnej.

Serwis Samorządowy PAP:

Prawo dostępne. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej.

Powiaty będą ogłaszać konkursy dla organizacji pozarządowych na prowadzenie punktów poradnictwa obywatelskiego. Będą miały także obowiązek prowadzić i publikować listy jednostek nieodpłatnego poradnictwa – zakłada podpisana przez prezydenta nowelizacja ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej.

– Przepisy zawarte w ustawie mają na celu umożliwienie gminom i powiatom dostosowania oferowanych usług do potrzeb wspólnoty samorządowej – podkreślono w informacji Kancelarii Prezydenta na temat znowelizowanych przepisów.

Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw. Została ona przygotowana w ramach prezydenckiej inicjatywy ustawodawczej.

Najważniejsze zmiany, jakie przewiduje, to zwiększenie beneficjentów nieodpłatnej pomocy prawnej, usprawnienie funkcjonowania punktów, w których jest ona udzielana oraz uruchomienie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

– Wierzę, że nieodpłatna pomoc prawna i pomoc obywatelom finansowana ze środków publicznych będzie realizowana lepiej – mówił Andrzej Duda w trakcie uroczystości w Pałacu Prezydenckim.– Główna myśl tej nowelizacji to przede wszystkim dostępność – podkreślił prezydent.

Od dnia wejścia ustawy w życie, czyli od 1 stycznia 2019 r. uprawnionym do otrzymania bezpłatnej pomocy prawnej będzie każdy, kto nie będzie w stanie ponieść kosztów za odpłatne usługi prawnicze oraz złoży stosowne oświadczenie. Do tej pory, od ponad dwóch lat obowiązywania ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, katalog osób, które mogły skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej był katalogiem zamkniętym. Ustawa wskazywała bowiem konkretne kategorie osób, którym nieodpłatna pomoc prawna może być udzielona.

– Nowa ustawa powoduje odwrócenie, można powiedzieć, tego rozwiązania. Nieodpłatna pomoc prawna będzie udzielana każdemu, kto tej pomocy potrzebuje i złoży oświadczenie, że nie stać go na to, aby otrzymać pomoc prawną normalną, na zasadach rynkowych, od radcy prawnego lub adwokata, czyli pomocy prawnej odpłatnej – powiedział prezydent.

Jak zaznaczył, „nie ma wydzielenia konkretnych kategorii osób, którym ta pomoc prawna może być udzielona, będzie ona udzielona każdemu, kto tej pomocy prawnej potrzebuje”.

Darmowe porady nie będą przysługiwać osobom prowadzącym już działalność gospodarczą. – Oczywiście będzie można dostać nieodpłatną pomoc prawną na to, żeby zacząć, założyć działalność gospodarczą. Jeżeli ktoś będzie potrzebował uzyskać informację prawniczą na temat, (…) jakie są obostrzenia, czy ta działalność jest reglamentowana przez państwo, czy nie, czy można ją prowadzić swobodnie – wyjaśnił prezydent.

Darmowa pomoc prawna nie będzie przysługiwała także na etapie toczącego się już postępowania np. przed organami administracji publicznej, sądami powszechnymi, administracyjnymi albo Sądem Najwyższym. Prezydent przypomniał, że w takich przypadkach pomoc prawna świadczona jest z urzędu.

Poradnictwo obywatelskie i edukacyjne akcje prawne

Ustawa wprowadza ponadto nieodpłatne poradnictwo obywatelskie, czyli wsparcie świadczone przez profesjonalnych doradców obywatelskich osobom potrzebującym pomocy w rozwiązaniu ich problemów w zakresie m.in. zadłużenia, spraw mieszkaniowych lub zabezpieczenia społecznego.

– Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie jest znacznie szersze niż tylko nieodpłatna pomoc prawna – to pomoc osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej, nie są w stanie sobie poradzić z rozwiązaniem pewnych życiowych problemów. I ustawa wskazuje, które obszary życia społecznego oraz problemy pojawiające się w społeczeństwie są dzisiaj najczęściej obserwowane przez ustawodawcę: problem zadłużenia, a więc osoby, które popadły w długi; druga kategoria to problemy z zakresu spraw mieszkaniowych; i trzecia – z zakresu zabezpieczenia społecznego – tłumaczył w swoim wystąpieniu prezydent Andrzej Duda.

Punkty poradnictwa obywatelskiego będą prowadziły organizacje pozarządowe i to one będą startowały w konkursach ogłaszanych w tym zakresie przez jednostki samorządu terytorialnego, przez powiaty. Poradnictwo obywatelskie będzie finansowane z budżetu państwa.

W ustawie przyjęto, że połowa punktów powierzonych do prowadzenia organizacjom pozarządowym powinna zostać przeznaczona na świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

W przypadku, gdy do prowadzenia punktów nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego nie zostanie wyłoniona organizacja pozarządowa, punkty te będą powierzane do prowadzenia jako punkty nieodpłatnej pomocy prawnej.

– Dopiero jeżeli w ten sposób do określonego w ustawie terminu nie dojdzie do powierzenia punktu organizacji pozarządowej, punkty będą przekazywane adwokatom lub radcom prawnym, których na wniosek starosty zobligowana jest wyznaczyć właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych – podkreślono w informacji Kancelarii Prezydenta na temat nowelizacji ustawy.

Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie mają świadczyć doradcy specjalnie do tego wykształceni i przygotowani, którzy będą również zobowiązani do uczestnictwa co najmniej raz w roku w kursie doszkalającym.

Ustawa wprowadza również nieodpłatną mediację, która będzie dotyczyła rozwiązywania sporów w sposób pozasądowy – rozwiązania te mogą być najbardziej przydatne w sprawach rodzinnych.

Zgodnie z zawartymi w ustawie przepisami przejściowymi, mediacja w docelowym kształcie ma funkcjonować od 2020 r., chyba że podmioty prowadzące punkty (zarówno adwokaci, radcowie prawni, jak i organizacje pozarządowe), które w 2019 r. będą udzielały nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczyły nieodpłatne poradnictwo obywatelskie, zdecydują się na wzbogacenie swoich usług również o nieodpłatną mediację.

Ustawa przewiduje również, że te organizacje pozarządowe, które wygrają konkurs na udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, będą mogły w trakcie 2019 r. rozszerzyć zakres świadczonych usług także o nieodpłatne poradnictwo obywatelskie.

Organizacje pozarządowe, które będą prowadzić nieodpłatną pomoc prawną, będą także zobowiązane do organizowania przynajmniej raz w roku akcji edukacyjnej ukierunkowanej na określone zagadnienie prawne.

Jakie zmiany dla samorządów?

Nowe przepisy zawarte w nowelizacji ustawy mają pomóc gminom i powiatom dostosować oferowane usługi z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej do potrzeb wspólnot samorządowych.

– Starosta, w porozumieniu z gminami, będzie mógł przypisać specjalizację konkretnym dyżurom w punkcie. Specjalizację będzie można określić przykładowo poprzez wskazanie dziedziny prawa lub problematyki nieodpłatnej pomocy świadczonych podczas dyżuru albo poprzez wskazanie grupy osób uprawnionych, do której w szczególności adresowana będzie pomoc świadczona podczas dyżuru – podkreślono w informacji Kancelarii Prezydenta na temat znowelizowanej ustawy.

Tym samym specjalizację dyżurów będą mogły stanowić m.in. porady dla ofiar przemocy domowej, porady dla lokatorów z budynków reprywatyzowanych czy też porady dla osób z niepełnosprawnościami.

Ponadto, ustawa wprowadza możliwość określenia różnych lokalizacji pojedynczych dyżurów składających się na jeden punkt, czyli takiego umieszczenia usług, aby było to dogodne dla klientów innych systemów wsparcia organizowanych przez samorządy, w tym również, np. w budynku lub w sąsiedztwie ośrodków pomocy społecznej czy siedzib gminnych zespołów ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Nowością jest wprowadzenie obowiązku przekierowania osoby uprawnionej przez osobę udzielającą nieodpłatnej pomocy prawnej do innych systemów pomocy, o ile przedstawiony przez nią problem nie ma jedynie natury prawnej.

Ustawa nakłada na starostę obowiązek prowadzenia i publikowania listy jednostek nieodpłatnego poradnictwa, obejmującej w szczególności poradnictwo: rodzinne, psychologiczne, pedagogiczne, z zakresu praw konsumentów, praw pacjenta, ubezpieczeń społecznych, prawa pracy, dla osób bezrobotnych, poradnictwo w sprawie uzależnień, przemocy w rodzinie oraz interwencji kryzysowej.

Zmiany w sposobie wyłaniania organizacji pozarządowych świadczących pomoc prawną

Ustawa zakłada również stworzenie na poziomie wojewody listy organizacji pozarządowych, które następnie będą uprawnione do udziału w otwartych konkursach na prowadzenie punktów nieodpłatnej pomocy prawnej w powiecie. Wojewoda, wpisując daną organizację na listę, będzie badał istnienie przesłanek umożliwiających danej organizacji udział w konkursach.

– Zdejmie to ze starostów i zespołów oceniających oferty w powiatach obowiązek weryfikacji spełnienia przez organizację pozarządową formalnych przesłanek udziału w konkursie. Samo badanie złożonej oferty nadal powinno odbywać się na poziomie powiatu – podkreślono w informacji na temat nowelizacji ustawy.

Rozwiązanie to ma wyrównać szanse organizacji pozarządowych biorących udział w konkursach, w szczególności zwiększyć szanse mniejszych, lokalnych organizacji pozarządowych na objęcie punktu.

– Jest to odpowiedź na szereg wątpliwości jednostek samorządu terytorialnego organizujących otwarte konkursy ofert na powierzenie prowadzenia punktów. Odnotowano bowiem zjawisko rozbieżnego w skali kraju rozumienia i stosowania przepisów wykluczających poszczególne organizacje pozarządowe z udziału w otwartych konkursach ofert – podkreślono w informacji na temat znowelizowanej ustawy.

Nowelizacja ustawy wprowadza także elementy kontroli jakości i przewiduje możliwość wyrażenia przez osobę uprawnioną anonimowej opinii o udzielonej pomocy.

– Opinia ta będzie przekazywana do starosty (organizatora systemu na poziomie lokalnym), na którego nałożono wyraźny obowiązek analizowania przedstawionych opinii, mając na względzie potrzebę wprowadzenia usprawnień oraz podniesienia jakości nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego – podkreślono w uzasadnieniu do zmian.

Ponadto w ramach już sprawowanej przez starostę kontroli wykonania umowy przez organizację pozarządową, starosta będzie dokonywał również sprawdzenia, czy organizacja udziela nieodpłatnej pomocy prawnej lub świadczy nieodpłatne poradnictwo obywatelskie w punkcie zgodnie z warunkami wymaganymi przy wpisie tej organizacji na listę podmiotów uprawnionych do prowadzenia punktów, prowadzonej przez wojewodę.

amk/

szczegóły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Theme developed by TouchSize - Premium WordPress Themes and Websites